1. Huyền thoại về bà lão nhà trời
Theo vận nước và những trang sử cũ, chùa Thiên Mụ được chính thức khởi công vào năm 1601 dưới thời chúa Nguyễn Hoàng – vị chúa Nguyễn đầu tiên ở Đàng Trong.
Truyền thuyết kể rằng, khi chúa Nguyễn Hoàng vào trấn thủ xứ Thuận Hóa, ông đã đích thân đi xem xét địa thế nhằm chuẩn bị cho việc mở mang cơ đồ. Khi đến đồi Hà Khê, ông nghe dân địa phương kể về một bà lão mặc áo đỏ quần lục thường xuất hiện và bảo: "Rồi đây sẽ có một vị chân chúa đến lập chùa để tụ linh khí, làm cho bền vững long mạch". Vì vậy, nơi đây được đặt tên là Thiên Mụ Sơn (Núi Bà Trời).
2. Kiến trúc đặc trưng: Sự giao thoa giữa đạo và đời
Chùa Thiên Mụ không chỉ là chốn tâm linh mà còn là một tác phẩm nghệ thuật kiến trúc đặc sắc.
Tháp Phước Duyên - Biểu tượng của Huế
Điểm nhấn nổi bật nhất chính là tháp Phước Duyên, được vua Thiệu Trị xây dựng năm 1844.
- Chiều cao: 21m.
- Cấu trúc: 7 tầng, mỗi tầng thờ một đức Phật khác nhau.
- Ý nghĩa: Đây là hình ảnh đại diện không thể thiếu trong các tác phẩm thi ca, hội họa về Huế.
Điện Đại Hùng
Là ngôi chính điện nằm sâu sau tháp Phước Duyên, nơi thờ Phật Di Lặc với phong thái ung dung, tự tại. Kiến trúc ở đây mang đậm nét cổ kính với các cột gỗ lim và hoành phi câu đối sơn son thếp vàng.
Chiếc xe Austin bất tử
Trong khuôn viên chùa vẫn còn lưu giữ chiếc xe Austin màu xanh – kỷ vật của Bồ tát Thích Quảng Đức. Chính chiếc xe này đã đưa Ngài đến ngã tư đường Lê Văn Duyệt – Phan Đình Phùng (Sài Gòn) vào năm 1963 để thực hiện cuộc tự thiêu bảo vệ Phật giáo.
3. Vẻ đẹp lay động lòng người
Chùa Thiên Mụ đẹp nhất là vào những buổi chiều tà. Khi tiếng chuông chùa vang vọng khắp không gian, hòa cùng nhịp chèo trên dòng sông Hương, người ta mới cảm nhận hết được sự tĩnh lặng và an yên của vùng đất này.
"Gió đưa cành trúc la đà Tiếng chuông Thiên Mụ, canh gà Thọ Xương"
Câu ca dao xưa như một lời khẳng định về sức sống bền bỉ của ngôi chùa trong tâm thức người Việt qua bao thế hệ.
